In oktober 2021 schreef ik naar aanleiding van de suggestie van Abram, om een fotootje van de Gazelle transportfiets van de Hoogovens op de webpagina te plaatsen, met eventueel tekst van het Hoogovensmuseum zelf en dat het nog wel een paar maanden zou duren voordat hij de fiets daar zou staan. De fiets is door mijn ouders inderdaad een paar maanden later naar het Hoogovenmuseum gebracht, maar ik was er nog niet geweest. Tot afgelopen week. Het was leuk om de fiets daar te zien, met tekst en uitleg. En het was leuk om de pensionado’s te spreken over hun voormalige werkgever. Het was wel lastig om de fiets goed op de foto te krijgen.
Op vrijdag 08-08-2025 ben ik via Marktplaats wezen kijken bij een verkoper in Enschede. Deze dame bood een Gazelle transportfiets aan. Ik ben onderhand door de hobby aardig onderlegt wat toerfietsen betreft maar wat transportfietsen betreft was ik nog aardig leeg.
Eenmaal aangekomen en het framenummer te hebben gecontroleerd bleek de fiets uit 1943 te dateren. Dat was een aangename verassing! Maar zoals jullie kunnen zien mankeerde er genoeg aan de fiets. Denk aan een 28 x ½ voorwiel, een achterwiel uit 1965 met een recht tandwiel, een bagagedrager welke er niet bij hoorde en paste, geen transportrek aan de voorkant en nog een aantal andere zaken welke op de foto’s wel te zien zijn.
De fiets was ongeveer 20 jaar geleden door de vorige eigenaar uit elkaar gehaald en opnieuw gespoten. De basis, op originele lak na, was goed. Alle delen zijn hard.
Toen rees de vraag, neem ik deze fiets mee gezien het feit dat er redelijk wat werk in zou gaan zitten. Na wat vriendelijk onderhandelen over en weer was de prijs juist en heb ik besloten de fiets toch mee te nemen.
Hoe ik de fiets kreeg:
En hoe de fiets eruitzag na het verwijderen van alle niet juiste en onzinnige rommel:
Dan kom je aan het uitzoeken, nakijken en opzoeken wat je allemaal nodig hebt om de fiets weer te krijgen zoals hij ooit bedacht is en zoals je hem zelf zou willen hebben. Toen ik op het forum van de oude fiets een voorwiel gezocht berichtje plaatste begon het balletje te rollen. Er hoort een 40 spaaks voorwiel in! Uiteindelijk ben ik met Abram in contact gekomen en hij heeft mij de nodige informatie, tips en trucs gegeven. We kwamen een wielen set in IJlst (onder Sneek) tegen. Helaas niet uit de jaren 40 maar wel uit 1956. Dit leek mij een mooie en gepaste oplossing voor zowel het verkeerde voorwiel en het verkeerde tandwiel achter. Ook had Abram nog een transportrek waar hij afstand van wou doen. Deze heb ik dan ook van hem overgenomen. Dank Abram!
Eenmaal aangekomen in IJlst en de wielen set mee te hebben genomen bleek al snel dat het achter tandwiel zijn beste tijd had gehad.
Op zoek dus naar een ander, gecupt tandwiel. Toon Mensink had er nog een liggen welke ik kon overnemen. Tevens van Toon een spatbord stang voor de achterkant overgenomen en een set handvatten. Het demonteren van het oude tandwiel bleek nog best uitdagend. Ook hierin heeft Abram mij in de juiste richting gestuurd. De gehele naaf moest gedemonteerd worden om het tandwiel te kunnen vervangen. Dit bleek, zag ik later, ook in de Torpedo handleiding te staan. Na wat kruipolie, warmte, geduld en kracht kwam het oude tandwiel los en kon in het nieuwe tandwiel monteren. Eenmaal gelukt heb ik de gehele naaf goed schoongemaakt, voorzien van nieuwe lagers en vet rondom en alles weer gemonteerd. Erg leuk om te doen!
Vervolgens was de voornaaf aan de beurt. Ook deze naaf is gedemonteerd, grondig schoongemaakt en voorzien van nieuwe lagers en vet. Eenmaal in de lager en vet vibe te zijn beland besloten het balhoofd te demonteren omdat er speling op zat welke ik er niet uitkreeg door de moer aan te draaien. Helaas had de vorige eigenaar boven en onder een kogel te weinig teruggeplaatst waardoor de speling optrad. Hier ook nieuwe lagers en vet gemonteerd. Next on the list, de trapas. Ook deze gedemonteerd, grondig schoongemaakt en nieuwe lagers en vet aangebracht. De techniek was voor mijn gevoel weer in orde dus het verder opbouwen kon beginnen.
De vorige eigenaar had een oliebad kettingkast gemonteerd. Dit was niet netjes gedaan en de ketting liep zo ongeveer overal aan. Daarnaast vond ik de kettingkast persoonlijk ook niet erg fraai. Gelukkig had Ronald uit Gouda een kettingkast welke ik kon overnemen.
En dan de eerste avond waarop de fiets in elkaar zit en je er even naar kunt kijken en zelfs een rondje kunt maken!
Mijn dochter van 2,5 wou ook graag mee op de ‘oude fiets’ van papa. Daar kon papa natuurlijk geen tegen zeggen en madam heeft onderhand haar eigen plekje op de stang.
Het volgende op de to-do list was het opnieuw spaken van de wielen. De spaken waren met name in het achterwiel erg slecht. Samen met een bevriend fietsenmaker overlegd en hij was zo gul om mij van NOS Lemet nippels te voorzien evenals de juiste spaken en plaatjes. Samen hebben we de wielen opnieuw gespaakt en tevens voorzien van nieuw velglint, binnen en buitenbanden (Schwalbe Fat Frank 28 x 2). Van fris leer knapt een fiets altijd op!
Dat begint erop te lijken! Maar, de oude ketting zat mij nog niet lekker. Deze was vies, smerig, had speling en moest wel echt vervangen worden. Ik liep tegen een NOS Wipperman 1/2 x 3/16″ aan. Prachtig om een ketting zo mooi te mogen ontvangen in het oude doosje met vetpapier. De ketting is goed schoongemaakt in wasbenzine en vervolgens in frisse kettingolie gezet.
Na het op maat maken en monteren van de ketting begon voor mij het genieten van deze heerlijke prachtige fiets. De fiets is per slot van reden onderhand zo goed als nieuw. Daarmee begon ook het optische aspect. Noem het leuk maken met accessoires naar eigen wens. De fiets staat er vandaag de dag zo bij en ik ben persoonlijk erg tevreden!
De zaken die ik bewust niet heb gemonteerd zijn een haakse zadelpen omdat ik hier in combinatie met mijn dochter op de stang simpelweg niet mee kan fietsen. De pedalen zijn ook niet correct maar een stukje zichtbaarheid in het dagelijks verkeer vind ik wel een prettig idee, vandaar de keuze voor pedalen met reflectie.
Ik heb nog vele malen meer foto’s van de hele onderneming. Mocht hier animo voor zijn dan deel ik deze graag!
Er staat weer een jaren ’20 Gazelle op Marktplaats, met dank aan Rutger voor het spotten. Er is uiteraard veel aan vervangen, waaronder de voordrager, voorvork, crankstel etc. Framenummer klopt in ieder geval, al is hij een jaartje jonger dan de verkoper aangeeft.
Er moest weer eens een 26″ Gazelle komen vond ik al een tijdje. Onlangs was deze via het forum van de Oude fiets gratis op te halen in Barneveld. Conditie tuinornament: https://forum.oudefiets.nl/viewtopic.php?t=10502
In het verleden heb ik wel diverse 26″ Gazelles gehad, waaronder een orgineel groene. Deze heb ik destijds weer verkocht vanwege ruimtegebrek, maar liever had ik hem gehouden. Ik heb nu weer wat ruimte dus dit was mijn kans. Deze is ook groen, afwasbaar.
Vorige week maandag heb ik hem opgehaald. Zondag had beter uitgekomen maarja, Barneveld biblebelt. Ik wil deze fiets opknappen zoals ik het meestal doe: alle assen reviseren en weinig tot niks aan het uiterlijk doen behalve zoveel mogelijk zinloze rommel eraf slopen. Zoals ik al vermoedde is de fiets veel minder slecht dan dat hij eruit ziet.
Voornaaf:
Het eerste wat aan deze fiets opvalt is de bijzondere voornaaf. Niet de gebruikelijke Gazelle 40 spaaks voornaaf maar een ander 40 spaaks dik model met een opvallend dun asje. Dat kan niet kloppen… Bij het losdraaien van de eerste moer begint al snel de moer aan de andere kant mee te draaien zonder dat de conussen draaien. Dat begint al goed.. Of zou het een steekas zijn? Jawel. het is een steekas. De as waar de conussen opzitten is hol en er zit een kale vooras doorheen. Die is zo te zien al een keer afgedraaid en opnieuw gesneden waardoor de as best dun is geworden. De holle as is precies zo lang als wanneer de borgmoeren gemonteerd zitten deze geen mm meer uitsteekt, al is er nog maar één borgmoer en -ring aanwezig. De andere kant is opgevuld met ringen. De kogels blijken maar liefst 3/8 te zijn! ofwel 9,5mm. Twee maten groter dan ik ooit op een fiets gezien heb. Conussen en lagerschalen zijn nog prima maar de kogels zijn niet mooi meer en die vervang ik dan ook, toevallig had ik die liggen. Het gat in de holle as is 10 mm. Alle vervangende assen die ik heb liggen zijn 9,5 of 10,5 mm. Ik wil zo min mogelijk ruimte ertussen dus ik doe er vooralsnog een draadstang M10 in. Ik heb een draadstang 8.8 met fijne draad M10 x 1 besteld, dat is mooier en sterker.
Velgen en banden:
Een band is lek, maar beide binnenbanden zijn veel te dun dus daar komen wat dikkere voor in de plaats. De velgen zijn nog hartstikke mooi glimmend van binnen. Het achterwiel heeft een slag, die er vrij gemakkelijk uitgaat door wat spaken te ontspannen. Ze stonden ook wel erg strak.
Balhoofd:
De balhoofdlagers zijn nog prima. Ook daar doe ik nieuwe kogels in. De binnenbalhoofdbuis blijkt te zijn verbogen dus die richt ik ook even.
Torpedo:
Ziet er ook nog prima uit. De meeste onderdelen zijn gemerkt met H, dus uit 1966. De remmantel en kleine conus zijn imitatie en nog prima dus die gaan er gewoon weer in. Achtertandwiel is een kom model, die de kettinglijn corrigeert. Die is vrij gesleten maar nog wel bruikbaar, zeker voor die enkele keer dat ik er mee zal fietsen. Zie daar ook maar eens een andere voor te krijgen.
Crankstel:
Het tandwiel is het bekende met de Gazelles en nog in prima staat, maar zonder de extra verbindingslijnen die bij transportfietsen veel langer hebben doorgelopen dan bij gewone fietsen. Ik weet niet wanneer ze daarmee gestopt zijn. Conussen en lagerschalen van de trapas zijn ook nog prima maar ook hier zijn de kogels niet mooi meer en vervang ik die.
Spatborden:
Het voorspatbord is niet orgineel dus daar zoek ik nog een orgineel jaren 60 spatbord voor. Qua verweerdheid past hij overigens wel goed bij de fiets, die zit er al een tijdje op. Het achterspatbord heeft een flinke scheur tussen het varkensneusje en de spatbordbeugel. Ik slijp een stuk uit een oud spatbord en bout dit aan de binnenkant waardoor het weer sterk is. Tussen het spatbord en het mannetje van de liggende achtervork vind ik een verrassing, gebruikt als ring of scheidingsplaatje, een messing dealerplaatje van A vd Brand rijwielen uit Barneveld, Nieuwstraat 38.
Ik heb even op streetview gekeken. Het is een oud pandje waar nu een viszaak in zit. Maar mogelijk verteld dit plaatje iets over de geschiedenis van de fiets. Ik ben eigenlijk vergeten te vragen aan die vrouw of ze iets over de geschiedenis van de fiets kon vertellen.
De fiets zit inmiddels weer in elkaar en is rijdbaar, maar hij rijdt nog niet goed, vermoedelijk door het versleten achtertandwiel. Ik moet mogelijk wat van de tanden afslijpen zodat de nieuwe ketting niet achter de haakjes hangen blijft. Ik heb hier voorlopig helaas geen tijd voor dus ik kan er nog niet op rijden.
Ik ben sinds kort in het bezit van een Gazelle transportfiets uit 1951. Deze transportfiets was in gebruik bij Brandweer Amersfoort en werd gebruikt voor de brandkranen controle. Voor op het transportrek zit een zelfgemaakte krat waar het gereedschap en andere spullen in zaten om de brandkranen te controleren, te documenteren en tevens de brandkranen bordjes in te bewaren.
27 jaar geleden kwam ik bij Brandweer Amersfoort werken in de technische dienst. In de kazerne was een ruimte waar een collega brandweerman oude spullen bewaarde. Deze ruimte werd het rariteiten cabinet genoemd en hier stond ook deze fiets in.
In 2002 verhuisde we naar een nieuwe kazerne, de fiets ging ook mee en heeft jaren voor het raam in de remise gehangen.
Sinds het voorjaar van 2025 is hij in mijn bezit gekomen. Toen de fiets in de garage stond was de vraag wat eraan gedaan moest worden.
Ik heb eerst maar eens goed gekeken wat er allemaal aan de hand was en dat viel op zich best mee. Er was geen totale restauratie nodig. De fiets is eerst helemaal uit elkaar gehaald. Daarna heb ik alle gelakte onderdelen flink gecleand en in de was gezet. Het resultaat was verbluffend. De wielen zijn opnieuw gespaakt en voorzien van nieuwe kogeltjes. Er zijn ook 2 nieuwe banden op gezet. De ketting is vervangen en de kogeltjes van de trapnaaf en het balhoofd zijn ook vervangen. Het zadel is nog de originele van Gazelle. Het dek is behandeld en ik heb hem aan de onder kant verstevigt, zodat hij minder doorzakt. Het eindresultaat is mooi geworden en ik kan er nu van genieten om erop te fietsen.
